ویژه برنامه ربیع الانام – 03 12 1402 (قسمت سوم)

عنوان برنامه: ایام شعبانیه

کلیدواژه: جایگاه منتظران؛ انتظار؛ دوران غیبت؛ فضیلت انتظار؛ کتاب کمال الدین؛ برکت وجود امام؛ انسان کامل؛ خلقت نوری؛ اهل بیت (علیهم السلام)!

استاد: حضرت آیت الله حسینی قزوینی

مجری: آقای سید محمد صفایی

مجری:

این جان جهان جان جهان جان جهان است * این روح روان روح روان روح روان است

این چارده آیینه جمال است به یک حسن * آن جا که عیان است چه حاجت به بیان است

این ختم ائمه است بدانید بدانید * چونان که نبی خاتم پیغامبران است

هر لحظه پدر شیفته تاب و تب اوست *تا خورده لبن آیه قرآن به لب اوست

این است که دادند امامان خبرش را * دادست خدا مژده فتح و ظفرش را

تا آیه قرآن به لبش بود ملائک * دیدند به لب خنده شوق پدرش را

ای کاش نبی بود که بوسد چو حسینش * تنها نه دهان بلکه ز پا تا به سرش را

جاء الحق بازوش که دیدید ببینید * نقش زهق الباطل دست دگرش را

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ وَبِهِ نَسْتَعين اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِه‏ مُحَمَّد وَ عَجِّلْ فَرَجَهُم وَاحْشُرْنَا مَعَهُمْ والْعَنْ اَعْدائَهُمْ اَلسَّلاَمُ عَلَي الْمَهْدِيِّ الَّذِي وَعَدَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِهِ الأْمَمَ!

سلام علیکم خدمت شما بینندگان جان، منتظران، دوستداران و عاشقان جان جانان حضرت مهدی موعود (ارواحنا فداه)؛ در آستانه هزار و صد و نودمین سالروز میلاد با سعادت مولای مان حضرت بقیة الله الاعظم (ارواحنا فداه) با ویژه برنامه ربیع الأنام از شهر مقدس قم، از جوار بارگاه کریمه اهل بیت حضرت معصومه (سلام الله علیها) در خدمت شما هستیم.

این ویژه برنامه تا شام میلاد ادامه خواهد داشت؛ یعنی تا یکشنبه شب و از برنامه ای که امشب تقدیم حضورتان می شود طبق هر پنج شنبه در خدمت استاد معظم آیت الله دکتر «حسینی قزوینی» خواهیم بود.

از برنامه امشب ان شاء الله چند سوال مطرح می شود در شب میلاد سوالات را خدمت شما مطرح می کنیم در شام میلاد باز در حضور استاد بزرگوار قرعه کشی خواهیم داشت به چهارده نفر از عزیزانی که پاسخ درست به سوالات بدهند جوایزی تقدیم می شود. حاج آقا سلام علیکم شب شما بخیر ایام را تبریک عرض می‌کنم

حضرت آیت الله حسینی قزوینی:

سلام علیکم و رحمة الله عید بر شما مبارک باشد!

السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا بَقِيَّةَ اللَّهِ فِي أَرْضِه،‏ السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا مِيثَاقَ اللَّهِ الَّذِي أَخَذَهُ وَ وَكَّدَهُ- ِ السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا حُجَّةَ اللَّهِ وَ دَلِيلَ إِرَادَتِه‏، السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا وَعْدَ اللَّهِ الَّذِي ضَمِنَه‏، السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا صَاحِبَ الْمَرْأَى وَ الْمَسْمَع‏ فَمَا شَيْ‏ءٌ مِنَّا إِلَّا وَ أَنْتُمْ لَهُ السَّبَبُ وَ إِلَيْهِ السَّبِيل.

خدمت بینندگان عزیز و گرامی خالصانه ترین سلامم را تقدیم می کنم موفقیت روز افزون برای همه گرامیان از خدای منان خواهانم!

 فرا رسیدن سالروز میلاد حجت الهی، عصاره عالم وجود آن نازنین وجودی که:

«بِيُمْنِهِ رُزِقَ الْوَرَى وَ بِوُجُودِهِ ثَبَتَتِ الْأَرْضُ وَ السَّمَاء»

زاد المعاد- مفتاح الجنان‏؛ نويسنده: مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى‏ (تاريخ وفات مؤلف: 1110 ق‏)، محقق / مصحح: اعلمى، علاءالدين‏، ناشر: موسسة الأعلمي للمطبوعات‏، بيروت‏ 1423 ق، ص423

خدمت همه عاشقان و دلباختگانش تبریک و تهنیت عرض می کنیم خدا را قسم می دهیم به خودش، فرجش را سریعاً نزدیک نموده و ما را از یاران خاص و سربازان فداکار و ملازمان رکابش قرار بدهد ان شاء الله.

 طبق برنامه همیشگی مان عرائض مان را با یادی از صدیقه طاهره (سلام الله علیها) آغاز می کنیم باشد که گوشه چشمی به ما کند و عنایتی کند از خدای منان فرج فرزندش آقا ولی عصر را هم بخواهد.

ای کوثر حسن بیکران یا زهرا * حسن تو فراتر از بیان یا زهرا

از نور عبادت تو روشن می شد * هر روز تمام آسمان ها زهرا

در گفت و شنودند ملائک با تو * در کشف شهودتند ملائک با تو

یک جلوه ای از حقایق عالم را * احساس نمودند ملائک با تو

به یاد آقا ولی عصر هم باشیم یادی از هم از آن بزرگوار که همیشه به یاد ما هست یابن الحسن:

خوش آن روزی که فردایش تو باشی * خوش آن دردی که درمانش تو باشی

خوش آن هجری که پایانش تو باشی * خوش آن منبر که بالایش تو باشی

چه خوش است صوت قرآن ز تو دلربا شنیدن * به رُخت نظاره کردن سخن خدا شنیدن!

«عجل علی ظهورک یا صاحب الزمان»

مجری:

احسنتم، طیب الله انفاسکم استاد بزرگوار و عزیز! با همین حال معنوی و خوشی که در برنامه ایجاد شد سوال ها و پرسش های خودم را آغاز می کنم.

 بینندگان عزیز دقت بفرمایند به برنامه امشب و محتوایی که قطعاً مفید خواهد بود. جناب استاد از این جا آغاز کنیم به نظر شما بهترین و مفیدترین مطلبی که در ایام ولادت حضرت بقیة الله (ارواحنا فداه) می توانیم مطرح کنیم شیعیان بخصوص از آن استفاده کنیم چه مطلب و نکته ای است که باید به آن به صورت خاص توجه کنیم؟

حضرت آیت الله حسینی قزوینی:

أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيم‏، بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ وَبِهِ نَسْتَعين وَهُوَ خَيرُ نَاصِرٍ وَ مُعِينْ الْحَمْدُلِلَّه ‏وَ الصَّلَاةِ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ وَعلَیٰ آلِهِ آل الله لَا سِيَّمَا علَیٰ مَوْلانَا بَقِيَّةَ اللَّه‏ وَ الّلعنُ الدّائمُ‏ علَیٰ أَعْدائِهِمْ أعداءَ الله إلىٰ يَوم لِقَاءَ اللّه، وَأُفَوِّضُ أَمْرِي إِلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بَصِيرٌ بِالْعِبَادِ، حَسْبُنَا اللَّهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ، نِعْمَ الْمَوْلَى وَنِعْمَ النَّصِيرُ

به نظر حقیر البته در رابطه با حضرت هر چه بگوییم کم گفتیم و باید عذر تقصیر به پیشگاهش ببریم که نسبت به حضرت وظیفه ای که داریم نه آن چه که لایق حضرت است از عهده ماها بر نمی آید. کسی باید در رابطه با آن حضرت سخن بگوید که همانند حضرت از سرچشمه وحی، علم لدنی نوشیده باشد.

 ولی ماها از باب:

آب دریا را اگر نتوان چشید * هم به قدر تشنگی باید چشید

آن که به عقل قاصرمان می رسد به نظرم چند نکته ای است که باید مقداری رویش دقت بشود. الان در ایام انتظار هستیم در ایام انتظار امیدواریم با توجه به بعضی از بشارت ها و احادیثی که در علائم ظهور آمده است بر این باور هستیم می گویند آرزو بر جوانان عیب نیست. آرزو و توقع مان این است ان شاء الله روزهای آخر انتظار است.

در ایام انتظار به نظر حقیر به چند نکته اساسی باید تکیه شود ما منتظر هستیم منتظر چه کسی هستیم؟ در رابطه با مُنْتظَر مقداری باید کار بشود چه جایگاه و مقامی دارد در روایات، در کتب شیعه و در کتب اهل سنت نکاتی که نسبت به حضرت آمد مقداری آگاهی بیشتری داشته باشیم و معرفت مان نسبت به مُنْتظَر در دوران انتظار بالا باشد.

نکته دوم: جایگاه مُنتظِران در دوران غیبت است این نکته، نکته ظریفی است متأسفانه یا خوشبختانه نمی دانیم، اگر واقعاً منتظر واقعی باشیم قطعاً مقام ما حتی از اصحاب زمان رسول اکرم هم بالاتر است. اگر نه منتظر بی حال باشیم مشخص است ببینیم جایگاه منتظرین حضرت در دوران غیبت چیست؟

وقتی می بینیم در ایام رسول اکرم افراد می آیند نبی مکرم را می بینند از لب های مبارک شان سخن می شنوند ماها در خواب ائمه را می بینیم مدت ها مست می شویم. آن های که معصومین را دیدند چه می‌کردند و قضیه اش چه بود؟ ببینیم جایگاه ما نسبت به جایگاه اصحاب ائمه (علیهم السلام) یا نبی مکرم پایین تر یا بالاتر است؟

آن ها، ائمه و رسول اکرم را دیدند حقایق را از دو لب ها معصومین شنیدند ایمان آوردند ولی ماها از لا به لای کاغذها و سخن بزرگان و علماء ایمان آوردیم. مقداری باید ببینیم آیا این ایمان جایگاهش کمتر است از آن ایمانی که حضرات را دیدند یا پایین تر است؟

نکته سوم: فضیلت انتظار است انتظار در منابع شیعه و سنی چه جایگاهی دارد؟ اصلاً مُنتظِر بودن چه جایگاهی دارد؟ روایات متعدد در این زمینه داریم شیعه و سنی مفصل دارند:

«أَفْضَلُ الْعِبَادَةِ انْتِظَارُ الْفَرَجِ.»

كمال الدين و تمام النعمة، ابن بابويه، محمد بن على‏، محقق / مصحح: غفارى، على اكبر، ج‏1، ص 287

یا:

«أَفْضَلُ أَعْمَالِ أُمَّتِي انْتِظَارُ الْفَرَج‏»

الإمامة و التبصرة من الحيرة؛ نويسنده: ابن بابويه، على بن حسين‏ (تاريخ وفات مؤلف: 329 ق‏)، محقق / مصحح: مدرسه امام مهدى عليه السلام‏، ناشر: مدرسة الإمام المهدى عجّل الله تعالى فرجه الشريف‏، قم: 1404ق، ص21

نکته چهارم: مفهوم انتظار چیست؟ وقتی می گوییم منتظر هستیم در داستان و ... یا شب جمعه ای شد بگوییم منتظر هستیم. انتظار این هست یا نه انتظار مفهوم خیلی بالاتری دارد کسی هم مهمان دعوت کرد یا منتظر آمدن بزرگی هست چه کار می کند؟ می نشیند بزرگ دم در آمد زنگ خانه را زد می گوید بفرمایید، یا نه قبل از او مقدماتی فراهم می کند میوه مناسب، غذای مناسب، پذیرایی مناسب!

در دوران انتظار چه تکلیفی داریم؟ اصلاً وظیفه ما در دوران انتظار چیست؟ مفهوم انتظار چیست؟

نکته پنجم: ره آورد مُنتظَر چیست؟ مُنتظران، انتظار و مفهوم انتظار را هم گفتیم، منتظَر می خواهد بیاید چه ره آوردی برای ما دارد؟ چه هدایایی برای مان می آورد؟ با آمدنش چه اتفاقی می افتد که هزار و صد و نودمین سالی است که مردم منتظر هستند.

حضرت بیاید چه اتفاقی می خواهد بیافتد که در زمان رسول اکرم نیفتاد در زمان معصومین نیفتاد در زمان حضرت موسی، عیسی و ابراهیم نیفتاد این خیلی مهم است.

اگر در این حوزه بیشتر کار کنیم به نظرم عشق مردم را برای انتظار و آمدن حضرت مهدی خیلی بیشتر می کنیم. سوز دل مردم را برای آمدن حضرت که حضرت می خواهد بیاید چه اتفاقاتی می خواهد در عالم بیافتد! چه در حوزه اخلاق، چه در حوزه اقتصاد، چه در حوزه سیاست و...

این که در روایت می خوانیم حضرت می آید حتی مردگان در قبرها اظهار خوشحالی می کنند. پرندگان در آسمان خوشحال هستند. ماهیان دریا اظهار شادمانی می کنند. چه می خواهد بیاورد؟ ببینیم ره آورد حکومت حضرت (سلام الله علیه) چیست؟

باید برای مردم بیشتر توضیح بدهیم در دو شبی که خدمت بینندگان عزیز هستیم نسبت به پنج مورد ولو به صورت خیلی فشرده ان شاء الله نکاتی را خدمت بینندگان عزیز هستیم ببینیم از این پنج مورد چقدر می توانیم مطرح کنیم؟

مجری:

این پنج مورد را خلاصه کنیم مورد اول کسب معرفت، مورد دوم جایگاه منتظران، مورد سوم فضیلت انتظار، مورد چهارم مفهوم انتظار و مورد پنجم ره آورد مُنتظَر چیست؟

حضرت آیت الله حسینی قزوینی:

چیزی که به ذهن مان رسید مقداری بالا پایین کردیم به نظرم این پنج مورد را اگر مقداری رویش کار کنیم خیلی خوب است.

مجری:

بسیار عالی سوال بعدی را از مقام مُنتظَر شروع کنم دنیا در انتظار اوست جایگاهش در کتب شیعه و سنی چیست؟ آیا در روایات در مورد این شخص منتظَر از نظر ما قطعاً امام مهدی (ارواحنا فداه) هست چه جایگاهی در کتب روایی دارد؟

حضرت آیت الله حسینی قزوینی:

در رابطه با مُنتظَر و جایگاه حضرت مهدی (ارواحنا لتراب مقدمه الفداء) اول جمله ای که در منابع اهل سنت می یابیم این که حضرت مهدی (ارواحنا فداه)، افضل از تمام انبیاء‌ اولو العزم و مرسل است. این نکته، نکته خیلی ظریفی است یعنی جایگاهی بالاتر از انبیاء دارد.

 نمونه اش حدیثی که «صحیح بخاری» و «صحیح مسلم» شاید بگویم دویست مصدر از مصادر اهل سنت آورده‌اند وقتی حضرت مهدی (ارواحنا فداه) می آوید عیسی نبی از آسمان می آید

وأنه يؤم هذه الأمة وعيسى يصلي خلفه

«فَيُصَلِّيَ خَلْفَه‏»

 پشت سر حضرت مهدی نماز می خواند. همه اهل سنت بر این عقیده دارند

 «یؤمهم افضلهم»

 امام جماعت باید افضل مردم باشد، این کاملاً روشن است.

 کتاب «صحیح بخاری»، حدیث 3265 از «ابو هریره» است:

«قال رسول اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَيْفَ أَنْتُمْ إذا نَزَلَ بن مَرْيَمَ فِيكُمْ وَإِمَامُكُمْ مِنْكُمْ تَابَعَهُ عُقَيْلٌ وَالْأَوْزَاعِيُّ»

الجامع الصحيح المختصر؛ اسم المؤلف: محمد بن إسماعيل أبو عبدالله البخاري الجعفي الوفاة: 256، دار النشر: دار ابن كثير , اليمامة - بيروت - 1407 - 1987، الطبعة: الثالثة، تحقيق: د. مصطفى ديب البغا، ج3، ص1272، ح3265

چه حالی دارید آن وقتی که فرزند مریم بیاید «وَ إمِامکُم مِنْکُم» امام جماعت از شما است. یعنی حضرت عیسی امام نیست بلکه امام از خود شما مسلمان ها است. «صحیح بخاری»، جلد 3، صفحه 1272، حدیث 3265 در «صحیح مسلم»، جلد 1، صفحه 136، حدیث 155 همین تعبیر «وَ إمامِکُم مِنْکُم» را دارد.

«قال رسول اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَيْفَ أَنْتُمْ إذا نَزَلَ بن مَرْيَمَ فِيكُمْ وَأَمَّكُمْ»

صحيح مسلم؛ اسم المؤلف: مسلم بن الحجاج أبو الحسين القشيري النيسابوري الوفاة: 261، دار النشر: دار إحياء التراث العربي - بيروت، تحقيق: محمد فؤاد عبد الباقي، ج1، ص136، ح155

در مصادر دیگر اهل سنت جناب آٔقای «سیوطی» در «الحاوی للفتاویٰ» تعبیری دارد می گوید:

«وهذا من أعجب العجب فإن صلاة عیسی خلف المهدی ثابتة في عدة أحادیث صحیحة بأخبار رسول الله صلی الله علیه وسلم»

این که حضرت عیسی پشت سر حضرت مهدی نماز می خواند در تعدادی از احادیث صحیح از نبی مکرم بیان شده است، وقتی می آید تعارف می کنند شما نماز بخوان حضرت عیسی می گوید نه شما باید نماز بخوانی شما افضل هستی این نکته، نکته ظریفی است.

«ابن حجر عسقلانی» در «فتح الباری»، جلد 6، صفحه 494 ایشان می گوید:

 «تواترت الأخبار»

 روایات متواتر داریم که:

«بأن المهدی من هذه الامة وأن عیسی یصلي خلفه»

فتح الباري شرح صحيح البخاري؛ اسم المؤلف: أحمد بن علي بن حجر أبو الفضل العسقلاني الشافعي الوفاة: 852، دار النشر: دار المعرفة - بيروت، تحقيق: محب الدين الخطيب، ج6، ص494

مهدی از امت پیغمبر است حضرت عیسی پشت سرش نماز می خواند.

 «بدر الدین عینی» می گوید:

«وفي صلاة عيسى خلف رجل من هذه الأمة مع كونه في آخر الزمان وقرب قيام الساعة دلالة للصحيح من الأقوال أن الأرض لا تخلو عن قائم لله بحجة»

عمدة القاري شرح صحيح البخاري؛ اسم المؤلف: بدر الدين محمود بن أحمد العيني الوفاة: 855هـ، دار النشر: دار إحياء التراث العربي – بيروت، ج16، ص40

جمله خیلی سنگینی است می گوید این که حضرت عیسی پشت سر حضرت مهدی نماز می خواند دلالت صحیحی است زمین از حجت الهی و قائم لله خالی نیست.

«بدر الدین عینی - متوفای 855»، «ابن حجر - متوفای 852» است کتاب «عمدة القاری» به نظر من از بهترین شرح «صحیح بخاری» است. یعنی از «فتح الباری» امتیازش خیلی بیشتر است احادیث را به خوبی بررسی کرده سند احادیث را توضیح داده است، آدم وقتی این کتاب را می خواند چیزی دستگیرش می شود.

 آقای «ابن حجر» مقداری تلگرافی رد می شود می رود تصور می کند همه مثل خودش هستند.

من از آقای «عینی» می خواهم سوال کنم جناب آقای «بدر الدین عینی» شما می فرمایید زمین از حجت خدا خالی نیست، در زمان حضرتعالی سال 857 تقریباً نزدیک شصت، هفتاد سال شما زندگی کردید این حجت الهی، قائم لله چه کسی بود؟

آیا در همان زمان، زمین خالی از حجت بود؟ شما می گویید خالی از حجت نیست اگر نه حجتی بود این حجت چه کسی بود؟ باید روشن کنند.

 «شیخ عبد المحسن العواد» از اساتید «دانشگاه اسلامی مدینه» کتابی دارد «عقیدة اهل السنة و الأثر» ایشان می گوید روایاتی که ما داریم حضرت عیسی (علی نبینا و آله و علیه السلام) پشت سر مردی از امت اسلامی نماز می خواند می گوید:

«ودالة علی أن ذلک الرجل الصالح اسمه محمد ویقال له المهدي»

اسمش حضرت مهدی است

«والسنة یفسر بعضها بعضا»

اگر در «صحیح بخاری» یا «صحیح مسلم» آمد «یؤمکم رجل منکم» امام شما از شما هست نه حضرت عیسی، در روایات دیگر دارد امام، حضرت مهدی (ارواحنا لتراب مقدمه الفداء) است.

«ابن قیم جوزیه» شاگرد «ابن تیمیه» باز همین تعبیر را دارد که عیسی ابن مریم می آید حضرت مهدی پشت سرش نماز می خواند. «المنار المنیر»، جلد 1، صفحه 147

«البانی – متوفای 1420» خدمت بزرگی به اهل سنت و «وهابیت» کرد در کتاب «سلسلة الأحادیث الصحیحة»، جلد 5، صفحه 267، حدیث 2236 می گوید این روایات صحیحه است.

 صحیحه باشد یا نباشد خیلی زیاد برای مان مهم نیست؛ ولی آن چه که مهم است تواتر این روایات است. این یک نکته.

نکته دوم این که در بعضی از روایات داریم از میان ائمه (علیهم السلام) رسول اکرم جایگاه ویژه ای دارد.

هر چه ائمه ما دارند از رسول اکرم دارند. ائمه منهای رسول اکرم، صِفر، رسول اکرم منهای اتصال به خدا صِفر به اضافه اتصال به خدا همه کمالات خدا؛ امیر المؤمنین و ائمه به اضافه رسول اکرم تمام کمالات رسول اکرم غیر از نبوت، جایگاه نبوت یک بحث جدایی است.

 در بعضی از روایات داریم بعد از امیر المؤمنین «أفضل الأئمة» حضرت مهدی (ارواحنا فداه) است.

در بعضی از جاها دارد حضرت امیر و امام حسین بعد جایگاه حضرت مهدی (ارواحنا فداه) است.

 دو روایت را از در منابع شیعی می خواهم بیاورم نشان می دهد جایگاه حضرت مهدی منتظَر چیست؟ یکی از این ها کتاب «بحار الأنوار علامه مجلسی»، جلد 51، صفحه 148 راوی می گوید خدمت امام صادق بودیم کسی سوال کرد

«هَلْ وُلِدَ الْقَائِمُ قَالَ لَا وَ لَوْ أَدْرَكْتُهُ لَخَدَمْتُهُ أَيَّامَ حَيَاتِي.»

بحار الأنوارالجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار (ط - بيروت)؛ نویسنده: مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى، ناشر: دار إحياء التراث العربي، محقق/ مصحح: جمعی از محققان، ج51، ص 148

«هَلْ وُلِدَ الْقَائِمُ» قائم آل محمد متولد شده است؟ حضرت فرمود «قَالَ لَا وَ لَوْ أَدْرَكْتُهُ لَخَدَمْتُهُ أَيَّامَ حَيَاتِي.» نشان می دهد جای منتظَر کجاست؟ امام صادق حجة الله است فلان عالم،‌ فلان وزیر، وکیل، رئیس جمهور و ... نیست تعارف هم نمی کند. می گوید اگر من زمان حضرت مهدی را درک کنم مادام العمر خادم او خواهم شد.

دوستان این جایگاه حضرت مهدی و منتظَر است.

در کتاب «غیبت نعمانی»، جلد 86 در این جا از امام باقر (سلام الله علیه) وقتی یادی از حضرت مهدی (ارواحنا فداه) می شود می گوید: «بِأَبِي وَ أُمِّي»

«ثُمَّ قَالَ بِأَبِي وَ أُمِّي الْمُسَمَّى بِاسْمِي وَ الْمُكَنَّى بِكُنْيَتِي‏»

الغيبة( للنعماني)؛ ابن أبي زينب، محمد بن ابراهيم، محقق- مصحح: غفارى، على اكبر، ناشر: نشر صدوق، ص86

 

تعبیر خیلی عمیقی است. امام باقر دارد می گوید پدر امام باقر، امام سجاد حجت خدا است می گوید پدر و مادرم فدای مهدی باد. نام او هم نام من محمد هست این نشان می دهد بر این که جایگاه حضرت مهدی کجا است!

در کتب اهل سنت آقای «سیوطی» در «عرف الوَردی فی أخبار المهدی» وقتی به حضرت مهدی می رسد می گوید در روایات آمده است:

«أنه ذکر فتنة تکون، فقال: إذا کان ذلک فاجلسوا في بیوتکم حتی تسمعوا علی الناس بخیر من أبي بکر و عمر (رضی الله عنهما) قیل: [یا أبابکر] خیر من أبي بکر وعمر؟ قال: قد کان یفضل علی بعض [الأنبیاء]

العُرْفُ الوَرْدی فی أخْبار المَهْدی؛ مولف: سیوطی، ص118

وقتی فتنه عالم را فرا گرفت در خانه هایتان بنشینید تا صدایی بیایید چه صدایی؟ صدای کسی که بالاتر و افضل از ابوبکر و عمر است. آن ها می گویند «أفضل الصحابه» ابوبکر بعد از او عمر ابن الخطاب است.

«قیل: [یا أبابکر] خیر من أبي بکر وعمر؟»؛ آن کسی که می آید از ابوبکر و عمر بالاتر است؟ «قال: قد کان یفضل علی بعض [الأنبیاء]»، بلکه از بعضی از انبیاء هم بالاتر است!

 در روایت بعدی می گوید:

«یکون فی هذه الامة خلیفة لا یفضل علیه ابوبکر ولا عمر»

در میان امت خلیفه و امامی خواهد آمد که ابوبکر و عمر بر او برتری ندارند. بعد می گوید:

«قُلتُ هذا إسنادٌ صحیح»

العرف الوردي في أخبار المهدي؛ السیوطی، ناشر: دارالكتب العلميه - بيروت – لبنان؛ ص 118

این جالب است لهذا إسنادٌ صحیح»

 نکته ای دارد این را من همه جا عرض می‌کنم، در رابطه با جایگاه منتظران اشاره می کنم اگر فرصت بشود. آقای «حاکم نیشابوری» در «مستدرک» چاپ دار الحرمین، جلد 5، حدیث 8723 در رابطه با حضرت مهدی بحث می کند در آخر الزمان می آید دنیا را پر از عدل و داد می کند

«يدخل فيهم على عدة أصحاب بدر لم يسبقهم الأولون ولا يدركهم الآخرون»

کسانی در رکاب آن حضرت هستند بالاتر از اولین و فراتر از آخرین یعنی اولین و آخرین نه تنها به پای او نمی رسند به پای یاران او هم نمی رسند.

 بعد می گوید:

 «هذا حدیثٌ صحیحٌ علی شرط شیخین»

المستدرك على الصحيحين؛ اسم المؤلف: محمد بن عبدالله أبو عبدالله الحاكم النيسابوري الوفاة: 405 هـ، دار النشر: دار الكتب العلمية - بيروت - 1411هـ - 1990م، الطبعة: الأولى، تحقيق: مصطفى عبد القادر عطا، ج4، ص596، ح8559

این جالب است، این حدیث صحیحی است و شرایط «صحیح بخاری» و «صحیح مسلم» را هم دارد.

نکته سوم در رابطه با مُنتظَر خیلی مهم است باید دقت کنیم این که حضرت مهدی واسطه فیض است نه واسطه فیض برای ما بلکه واسطه فیض برای تمام عوالم.

 در کتاب «کمال الدین شیخ صدوق (رضوان الله تعالی علیه)»، صفحه 357 روایات متعدد دارد نسبت به حضرت مهدی (ارواحنا فداه) می گوید

«بِهِ يَدْفَعُ الْبَلَاءَ عَنْ أَهْلِ الْأَرْضِ وَ بِهِ يُنَزِّلُ الْغَيْثَ وَ بِهِ يُخْرِجُ بَرَكَاتِ الْأَرْض‏»

كمال الدين و تمام النعمة؛ ابن بابويه، محمد بن على، محقق/ مصحح: غفاری، علی اكبر، ناشر: اسلاميه، ج2، ص384

بلا از مردم روی زمین به برکت آن حجت بر طرف می شود، اگر باران رحمت الهی بارش بگیرد به برکت اوست. زمین برکاتش را برای مردم بیرون می آورد همه به برکت حضرت مهدی (ارواحنا فداه) است.

 آقای «آلوسی» از علمای بزرگ اهل سنت «سلفی» مسلک هم است «زرکلی» در ترجمه این می گوید «کانَ سلفی العقیدة» ایشان در «روح المعانی»، جلد 1 بحث خلافت را مطرح می کند.

بعد نسبت به انسان کامل مصداقش را عرض خواهیم کرد می گوید مصداق انسان کامل جز حضرت مهدی (ارواحنا فداه) نیست. «فخر رازی» هم کاملاً روشن کرده است ایشان می گوید این انسان کامل تا قیامِ ساعت و ساعتِ قیام در این عالم هست.

«متى فارق هذا الإنسان العالم مات العالم»

روح المعاني في تفسير القرآن العظيم والسبع المثاني؛ اسم المؤلف: العلامة أبي الفضل شهاب الدين السيد محمود الألوسي البغدادي الوفاة: 1270هـ، دار النشر: دار إحياء التراث العربي – بيروت، ج1، ص220

این انسان کامل اگر روزی از دنیا برود دیگر دنیایی نیست. از عالَم برود عالمی وجود ندارد.

«لَوْ لَا اَلْحُجّة لَسَاخَتِ الْأَرْضُ بِأَهْلِهَا»

**

«قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) أَ تَبْقَى الْأَرْضُ بِغَيْرِ إِمَامٍ قَالَ لَوْ بَقِيَتِ الْأَرْضُ بِغَيْرِ إِمَامٍ لَسَاخَتْ.»

الكافي (ط - الإسلامية)، نویسنده: كلينى، محمد بن يعقوب بن اسحاق، محقق/ مصحح: غفارى على اكبر و آخوندى، محمد، ناشر: دار الكتب الاسلامیة، ج1، ص179، بَابُ أَنَّ الْأَرْضَ لَا تَخْلُو مِنْ حُجَّة، ح10

آقای ابن حجر یک مقدار پیاز داغش را بیشتر کرده است چرا اگر این انسان کامل برود دیگر عالمی وجود ندارد؟

«لأنه الروح الذي به قوامه»

آن انسان کامل روح عالم هستی است، عالم هستی قِوامش به آن انسان کامل است.

«فهو العماد المعنوي للسماء»

اگر آسمان ها و کرات تکان نمی خورند طبق نظم خاصی می چرخند به همدیگر برخورد نمی کنند سقوط نمی کنند به برکت آن انسان کامل است. تکیه گاه این کرّات، انسان کامل است.

«والدار الدنيا جارحة من جوارح جسد العالم الذي الإنسان روحه»

تمام این عالم هستی چه عالم ماده، چه عالم برزخ، عالم ملکوت و عالم جبروت همه این عوالم یک جزئی از اعضای جوارح آن انسان کامل است. یعنی تمام این عوامل مثلاً انگشت کوچک آن انسان کامل است.

بعد می گوید:

«ولما كان هذا الأسم الجامع قابل الحضرتين بذاته صحت له الخلافة وتدبير العالم والله سبحانه الفعال لما يريد»

چون تمام عالم ماده و روح، دنیا و آخرت قوامش به آن انسان کامل هست تدبیر عالم به عهده آن انسان کامل هست. «باذن الله تبارک و تعالی»؛ فعال حقیقی و مستقل خدا است ولی به ارادة الله تدبیر این عالم هستی به عهده آن انسان کامل است.

«ولا فاعل على الحقيقة سواه»

آن فاعل حقیقی خدا است بعد می گوید:

«وفي القيام ضيق والمنكرون كثيرون ولا مستعان إلا بالله عز وجل»

روح المعاني في تفسير القرآن العظيم والسبع المثاني؛ اسم المؤلف: العلامة أبي الفضل شهاب الدين السيد محمود الألوسي البغدادي الوفاة: 1270هـ، دار النشر: دار إحياء التراث العربي – بيروت، ج1، ص220

قلم به این جا رسید سر بشکست تعبیری که «آخوند خراسانی» در «کفایة» دارد می گوید قلم این جا رسید سر بکشست در این جا نمی توانم حقیقت را بر ملاء کنم «و المنکرون کثیرون» منکرین خیلی زیاد هستند از خدای عالم کمک می گیریم. ایشان این عبارت را دارد ولی جرأت نکرد بیان کند.

ولی «فخر رازی» مقداری پرده را بالا زده است کتابی دارد «المطالب العالیة من العلم الاهی» عزیزان تقاضا دارم «فخر رازی» که امام المشککین هست شصت، هفتاد صفحه در ذیل آیه غار در رابطه با فضیلت خلفاء حرف زده است. ایشان وقتی به انسان کامل و حضرت مهدی (ارواحنا فداه) می رسد خیلی عالی قلم زده است یقین دارم این قلمش فردای قیامت مایه نجات او خواهد شد.

در جلد 8، صفحه 106 بحث انسان کامل را می آورد همان حرفی که آقای «آلوسی» گفته بود می گوید این انسان کامل مقصود بالذات این بوده تمام عالَم توسط این انسان کامل می چرخد قطب این عالم او هست بعد می گوید:

«و جماعة من الشیعة الإمامیة یسمونه بالإمام المعصوم و قد یسمونه بصاحب الزمان و یقولون بأنه غایب و لقد صدقوا فی الوصفین أیضا لأنه لما کان خالیا عن النقائص التی هی حاصلة فی غیره کان معصوما من تلک النقائص وهو ایضا صاحب الزمان لأنا بينا: أن ذلك الشخص هو المقصود بالذات في ذلك الزمان، و ما سواه فالكل أتباعه. و هو أيضا: غائب عن الخلق لأن الخلق لا يعلمون أن ذلك الشخص هو أفضل أهل هذا الدور [و أكملهم‏...»

المطالب العالية من العلم الإلهيّ؛ تأليف: الامام فخر الدّين الرازي المتوفى في سنة 606 هـ.، تحقيق: الدّكتور أحمد حجازي السّقا، الناشر: دار الكتاب العربى، الطبعة الأولى 1407 هـ 1987 م - بيروت لبنان؛ ج 8، ص 106

عده ای از شیعیان دوازده امامی آن انسان کامل را که قطب عالم امکان هست به امام معصوم نامگذاری کردند، گاهاً هم می گویند صاحب الزمان است، می گویند او از نظرها غایب است

 «و لقد صدقوا فی الوصفین» شیعه ها راست می گویند «لأنَهُ» این که معصوم است «خالیا عن النقائص التی هی حاصلة فی غیره کان معصوما من تلک النقائص» چون هیچ نقصی در وجود این انسان کامل، حضرت مهدی وجود ندارد.

 چون نقصی در وجودش نیست پس معصوم از هر نقائصی است. «وَ هوُ أیضاً صاحب الزمان» و او صاحب زمان است یعنی همه این عالم مِلک اوست. صاحب این عالم هستی اوست.

بعد می گوید: «أن ذلك الشخص هو المقصود بالذات في ذلك الزمان، و ما سواه فالكل أتباعه» هدف اصلی از خلقت حضرت مهدی (ارواحنا فداه) و اجداد طاهریش است به تعبیر ما؛ تمام عالم به تبع و طُفیلی او دارند زندگی می کنند «بِيُمْنِهِ رُزِقَ الْوَرَى وَ بِوُجُودِهِ ثَبَتَتِ الْأَرْضُ وَ السَّمَاء»

فقط ماند ایشان مقداری روایات و احادیث مربوط به مهدویت را روشن کند. مطالب خیلی زیاد هست چون فرصت نیست به بخشی از آن امشب برسیم بخش دیگر هم ان شاء الله برای جلسه بعدی بگذاریم در خدمت حضرتعالی هستم.

مجری:

ممنون و متشکرم پس تا این جا جایگاه مُنتظَر در حقیقت منتظَر شخصی است که مورد انتظار است در کتاب سنی و شیعه در حقیقت در کتب «فریقین» مشخص شد افضل از انبیاء هستند افضل از حضرت عیسی هستند و افضل از بعضی از ائمه در بعضی از روایات چنین آمده است. واسطه فیض هستند و افضل از شیخین هستند.

بر گردیم به جایگاه منتظرانی که منتظر حضرت هستند این ها چه جایگاهی دارند؟ این ها جایگاه بالایی دارند همان طور که فرمودید.

حضرت آیت الله حسینی قزوینی:

این سوال مقداری طولانی شد مقداری خلاصه اش کنیم مرحوم «شیخ صدوق - متوفای 381» صاحب کتاب «من لا یحضر» یعنی «کلینی – متوفای 329»، «شیخ طوسی - متوفای 460» در «کمال الدین» روایتی را از «ابو خالد کابلی» از اصحاب خاص امام سجاد (سلام الله علیه) می‌آورد می گوید خدمت امام سجاد رسیدم از حضرت سوالاتی کردم که مراد از اولو الامر چیست؟

حضرت فرمود اولو الامر، حضرت امیر و ائمه (علیهم السلام) هستند گفتم آقا جان این که زمین از حجت خالی نمی ماند امام بعد از شما چه کسی است؟ تمام این ها را نام برد تا به حضرت مهدی (ارواحنا فداه) رسید.

 آقا امام سجاد فرمود:

«يَا أَبَا خَالِدٍ إِنَّ أَهْلَ زَمَانِ غَيْبَتِهِ»

مردمی که در زمان غیبت حضرت مهدی هستند

«الْقَائِلِينَ بِإِمَامَتِهِ»

یک معتقد به امامت او هستند

«وَ الْمُنْتَظِرِينَ لِظُهُورِهِ»

و منتظر ظهور او هستند یعنی این دو ویژگی را دارند هم معتقد به امامت حضرت، منتظر ظهور هستند.

«أَفْضَلُ مِنْ أَهْلِ كُلِّ زَمَانٍ»

افضل از اهل همه زمان ها هستند از حضرت آدم تا قیامِ قیامت؛ یعنی افضل از مردم زمان خود رسول الله.

 در کتب اهل سنت هم «سیوطی» و دیگران آوردند آن حضرت مهدی است.

 بعد می گوید:

«لِأَنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى أَعْطَاهُمْ مِنَ الْعُقُولِ وَ الْأَفْهَامِ وَ الْمَعْرِفَةِ مَا صَارَتْ بِهِ الْغَيْبَةُ عِنْدَهُمْ بِمَنْزِلَةِ الْمُشَاهَدَةِ وَ جَعَلَهُمْ فِي ذَلِكَ الزَّمَانِ بِمَنْزِلَةِ الْمُجَاهِدِينَ بَيْنَ يَدَيْ رَسُولِ اللَّهِ ص بِالسَّيْفِ أُولَئِكَ الْمُخْلَصُونَ حَقّاً وَ شِيعَتُنَا صِدْقاً وَ الدُّعَاةُ إِلَى دِينِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ سِرّاً وَ جَهْراً وَ قَالَ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ (علیه السلام) انْتِظَارُ الْفَرَجِ مِنْ أَعْظَمِ الْفَرَجِ»

كمال الدين و تمام النعمة؛ ابن بابويه، محمد بن على‏، محقق / مصحح: غفارى، على اكبر، ج‏1، ص 320

تا آن جایی که می گوید کسانی که در زمان حضرت مهدی هستند به منزله مجاهدین در رکاب پیغمبر هستند «أُولَئِكَ الْمُخْلَصُونَ حَقّاً وَ شِيعَتُنَا صِدْقاً» شیعه واقعی ما، این ها هستند، این ها همواره منتظر هستند و مردم را به دین خدا دعوت می کنند. در این جا ایشان خیلی واضح مشخص کرده است.

 در کتب اهل سنت نکات خیلی زیبایی در رابطه با منتظران حضرت مهدی (ارواحنا فداه) داریم. اول عبارت «سیوطی» در کتاب «الحاوی للفتاویٰ» در فقه و علوم حدیث، جلد 2 همان روایتی که از «ابن سیرین» آوردیم در این امت، خلیفه ای است بالاتر از ابوبکر و عمر هستند.

ایشان می گوید آن کسانی که در زمان غیبت حضرت هستند پیغمبر فرمود پاداش پنجاه نفر از صحابه را دارند یعنی یک منتظر حضرت مهدی ارزش و جایگاهش بالاتر از پنجاه صحابه از اصحاب پیغمبر است. از این بهتر، خیلی واضح و روشن است!

 «صحیح ابن حبان» در کتاب شان، جلد 2 حدیث را به این شکل مطرح می کند می گوید:

«ذكر إعطاء الله جل وعلا العامل بطاعة الله ورسوله في آخر الزمان أجر خمسين رجلا يعملون مثل عمله»

صحيح ابن حبان بترتيب ابن بلبان؛ اسم المؤلف: محمد بن حبان بن أحمد أبو حاتم التميمي البستي الوفاة: 354، دار النشر: مؤسسة الرسالة - بيروت - 1414 - 1993، الطبعة: الثانية، تحقيق: شعيب الأرنؤوط، ج2، ص108

در آخر الزمان کسانی می آیند که در رکاب حضرت مهدی و منتظران هستند اجر آن ها معادل پنجاه نفر از شما اصحاب است نه یکی دو نفر مثل «سلمان، ابوذر، مقداد» یا به قول آقایان آقای ابوبکر، عمر، عثمان و ... شاید بگویند این روایت ها غلو و ... است. «البانی» در «سلسلة الأحادیث الصحیحة» حدیث 494 ایشان در این جا می گوید:

«إسنادُهُ صحیحٌ رجالهُ کلُهم ثقاة»

تمام راویانش ثقه هستند

«إن من ورائكم أيام الصبر للمتمسك فيهن يومئذ بما أنتم عليه أجر خمسين منكم»

در دوران غیبت حضرت مهدی به خاطر مشکلاتی که هست مردم تحمل می کنند پاداش و ثواب آن ها معادل پنجاه نفر از شما اصحاب من است.

 «ترمذی» در کتاب صحیح شان، جلد 5، صفحه 146 همین روایت را مطرح می کند. «هیثمی» در «مجمع الزوائد»، جلد 7، صفحه 553 باز همین عبارت را از نبی مکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) مطرح می کند.

راوی می گوید پنجاه نفر یعنی یک نفرشان به اندازه پنجاه نفر است؟ می گوید نه پنجاه نفر از شما

«قالوا يا نبي الله أومنهم قال بل منكم»

السنة؛ اسم المؤلف: محمد بن نصر بن الحجاج المروزي أبو عبد الله الوفاة: 294، دار النشر: مؤسسة الكتب الثقافية - بيروت - 1408، الطبعة: الأولى، تحقيق: سالم أحمد السلفي، ج 1، ص 14

پیغمبر سه چهار بار فرمود پاداش آن ها به اندازه پنجاه نفر از شما اصحاب من، شما اصحاب من، شما اصحاب من است این عبارت برای شان خیلی سنگین بود و لذا این را حضرت مطرح می کند.

 عبارتی که از آقای «حاکم نیشابوری» آوردیم باز این جا تکرار می کنم. در جلد 5، صفحه 15 اصحاب حضرت به اندازه تعداد اصحاب «بدر» هستند. مقام شان از تمام اولین و آخرین بالاتر است یعنی از اصحاب همه انبیاء گذشته و رسول اکرم تا قیامت از همه ثواب شان بیشتر است.

 جالب این که «ابن خلدون» در مقدمه شان وقتی به این روایت می رسد می گوید «حاکم نیشابوری» در «مستدرک» در فضیلت اصحاب حضرت مهدی (ارواحنا فداه) آورده است.

بعد ایشان می گوید اصحاب حضرت مهدی (ارواحنا فداه) کسانی هستند که اصحاب انبیاء گذشته یعنی نبی مکرم تا قیامِ قیامت به پای اصحاب حضرت مهدی (ارواحنا فداه) نمی رسد. بعد ایشان می گوید «حاکم نیشابوری» هم این روایت را آورد گفت روایت صحیح است و شرط «بخاری» و «مسلم» را هم دارد.

مجری:

فکر می کنم در مورد این مطلب چون فرصتی نیست سوال دیگری مطرح کنم پیرامون این مسائل در پنج شنبه‌ها در برنامه خاص خودتان خیلی صحبت کردید بر این که یاران حضرت در عصر غیبت چه ویژگی های باید داشته باشند؟ مسائل معرفتی بسیار مطرح شده است. اگر نکته ای باقی ماند بفرمایید

حضرت آیت الله حسینی قزوینی:

آن که برای عزیزان مهم است خیلی تکیه دارم رویش کار شود روی شناخت و معرفت امام کار شود. امام شناسی هایمان خیلی ضعیف است می بینیم بعضی از آقایان در حوزه یا دانشگاه وقتی از ائمه (علیهم السلام) تعبیر می کنند با عبارت های که مثلاً در حد مراجع و مقداری علم شان از مراجع بالاتر است تعبیر می کنند.

مقداری ظلم در حق ائمه (سلام الله علیهم) است اگر این دوستان به روایاتی که مربوط به خلقت نوری هست مراجعه کنند شیعه و سنی مفصل در حد تواتر یعنی سی و هشت، چهل روایت داریم اگر این روایت ها، تواتر حساب نشود دیگر تواتری نباید در عالم باشد.

 همچنین در اهل سنت در رابطه با خلقت نوری ائمه (علیهم السلام) و نبی مکرم روایات متعدد آمده است. خدای عالم قبل از این که، این عالم و ملائکه را بیافریند در جامعه کبیره هم می خوانیم

«خَلَقَكُمُ اللَّهُ أَنْوَاراً فَجَعَلَكُمْ بِعَرْشِهِ مُحْدِقِين‏»

خدا شما را نور آفرید و در گردا گرد عرش مشغول عبادت بودید

«فَجَعَلَكُمْ فِي بُيُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَنْ تُرْفَعَ وَ يُذْكَرَ فِيهَا اسْمُه‏»

خدا آن نور مقدس را برای هدایت مردم در قالب بشر به این عالم فرستاد!

من لا يحضره الفقيه؛ نویسنده: ابن بابويه، محمد بن على، ناشر: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم مصحح: غفاری، علی اكبر، ج2، ص613

هشت سالی که خدمت آیت الله «شاه آبادی» بودم خدا روح شان را شاد کند استاد زاده «امام» از ایشان روزی سوال کردم مقام نبی مکرم قطعاً از جبرئیل بالاتر است؟ گفت هیچ شکی نیست جبرئیل آفریده شده رسول اکرم به اذن الله تبارک و تعالی است روایات متعدد هم داریم.

گفتم قضیه وحی چه است؟ جبرئیل از خدا مستقیم وحی را می گیرد به پیغمبر می رساند این نشان می دهد جبرئیل مقداری بالاتر است، ایشان فرمود خلقت نورانی این ها را با خلقت نوری تفکیک کنید. در خلقت نورانی، این ها مستقیم فیض را از حق می گیرند تمام عوالم فیض را از این ها می گیرند.

«آلوسی» هم دارد. تمام انبیاء در صلب پدران و رحم مادران شان فیض وجودی را از نبی مکرم گرفتند. رسول اکرم در عالم نور وحی را از حق می گیرد به جبرئیل در عالم ملکوت تحویل می دهد و به جبرئیل امر می کند در عالم ماده بیا به این جسم نوری مان تحویل بده. می گفت قضیه این است و غیر از این هم چیز دیگری نیست. اگر غیر از این باشد با احادیث و روایات فریقین کاملاً در تضاد است.

ولذا مقداری نسبت به اهل بیت دقت کنیم آن عبارتی را که ما از آیت الله العظمی «بهجت» نقل کردیم این را داشته باشیم که حضرت ولی عصر (ارواحنا فداه) بر تمام عالم احاطه کامل دارد. ما وقتی حرف می زنیم قبل از این که صدای مان به گوش مان برسد حضرت ولی عصر می شنود. قبل از این که ما ببینیم حضرت او را می بیند.

بعضی از شبهاتی شبکه های «وهابی» مطرح کردند نمی خواهم در این شب ها متعرض آن ها بشویم ان شاء الله بعد از ایام نیمه شعبان بعضی از شبهات خیلی فجیعی که این ها نقل می کنند مفصل ان شاء الله جواب خواهیم داد.

مجری:

احسنتم، خیلی ممنون و متشکرم حضرت آیت الله دکتر حسینی قزوینی ان شاءالله شب آخر این برنامه بازهم در خدمت جنابعالی خواهیم بود. ممنون و متشکرم از شما بینندگان عزیز و ارجمند که تا پایان برنامه همراه ما بودید.

هر روز، روز نیمه شعبان و عاشق است هر روز انتظار فرج تا ظهور تو. اللهم عجل لولیک الحجة ابن الحسن الفرج والعافیة والنصر تا دیدار دیگر بدرود.

یا علی مدد خدا نگهدار!